Pokładowy instruktor

Scania Driver Support to jeden z systemów wspomagających kierowcę, którego zastosowanie w nowych pojazdach Scania serii R, przyczyniło się do zdobycia przez szwedzkiego producenta tytułu „Ciężarówki Roku 2010”. Układ ten w czasie rzeczywistym udziela kierowcy cennych wskazówek umożliwiających doskonalenie stylu jazdy.

Ten nowatorski system pomaga w utrwaleniu umiejętności nabytych podczas szkolenia kierowców i będzie standardowo dostępny w większości długodystansowych pojazdów Scania. Działanie systemu koncentruje się na aspektach mających istotny wpływ na bezpieczeństwo i oszczędność paliwa, omawianych podczas szkolenia kierowców. Scania Driver Support (SDS) monitoruje działania kierowcy poprzez ciągłą analizę danych pochodzących z różnych czujników w pojeździe. System ten analizuje zasadnicze parametry stanowiące przedmiot Szkolenia Kierowców Scania i na bieżąco udziela kierowcy wskazówek, a po zakończeniu jazdy generuje podsumowanie z oceną stylu jazdy.

Na wyświetlaczu pokazują się także komunikaty dotąd sygnalizowane w inny sposób, np. migającą strzałeczką (skierowaną w górę lub w dół). Teraz kierowca otrzymuje jasny przekaz informujący o konieczności zmiany biegu z wyjaśnieniem, dlaczego ma to zrobić (za wysokie obroty).	Ocena częstości i intensywności hamowania hamulcami zasadniczymi oraz umiejętności efektywnego korzystania z hamulców dodatkowych (Scania Retarder i hamulec wydechowy).

Bezstronny obserwator

SDS ma motywować kierowcę do doskonalenia stylu jazdy, uświadamiając mu popełniane błędy i wskazując potencjalne możliwości poprawy. Pomaga w nauce bezpiecznego i efektywnego kierowania pojazdem, a jednocześnie nie rozprasza uwagi i nie irytuje kierowcy. Podstawą analiz są dane pozyskane z pojazdów Scania użytkowanych w Europie, a także pojazdów testowych. Kierowcy uczestniczący w opracowywaniu i testach eksploatacyjnych systemu wysoko ocenili wskazówki przekazywane przez urządzenie i wykorzystywali je do utrwalania i doskonalenia swoich umiejętności, konkurując sami ze sobą. Mieliśmy okazję poćwiczyć współdziałanie kierowcy i tego elektronicznego gadżetu w czasie jazd testowych podczas prezentacji modelu na fabrycznym torze w Södertälje. Efekty były zaskakujące nawet dla bardzo doświadczonych kierowców – SDS rzeczywiście pomaga i uczy ekonomicznej i efektywnej jazdy, doradzając jak doświadczony instruktor. System badając sposób jazdy kierowcy bierze pod uwagę kilka kategorie oceny:

• Jazda w górach: ocena posługiwania się pedałem przyspieszenia i wykorzystania bezwładności pojazdu w terenie o zmiennej topografii.
• Przewidywanie: ocena umiejętności przewidywania sytuacji, na podstawie analizy wartości przyspieszeń i opóźnień oraz czasu pomiędzy przyspieszaniem i hamowaniem.
• Użycie hamulców: ocena częstości i intensywności hamowania hamulcami zasadniczymi oraz umiejętności efektywnego korzystania z hamulców dodatkowych (Scania Retarder i hamulec wydechowy).
• Wybór biegów: ocena wyboru biegów i prędkości obrotowej silnika, zapewniających oszczędność paliwa.

  Taki komunikat pojawia się, kiedy w nieodpowiedni dla ekonomiki jazdy sposób pokonujemy wzniesienia: „następnym razem zdejmij nogę z pedału gazu przed szczytem wzniesienia”. Jak widać niezastosowanie się do ekonomicznego sposobu jazdy zaowocowało bardzo niską oceną stylu, w jakim kierowca pokonywał podjazd – zaledwie pół gwiazdki to bardzo kiepska ocena. Zastosowanie się do rady na ekranie na pewno pomoże ją poprawić.

  Można włączyć jednoczesny pokaz ocen najważniejszych parametrów jazdy.

Wskazówki dla kierowcy

Aktualne „wyniki” w poszczególnych kategoriach są przedstawiane w postaci procentowej na wyświetlaczu komputera pokładowego, dzięki czemu kierowca może monitorować swoje postępy. Kierowca ma możliwość wyboru sposobu prezentacji wyników. Pokazywany jest albo wynik łączny, albo wyniki w każdej z czterech kategorii. Na przykład, po pokonaniu wzniesienia może pojawić się następująca wskazówka: „Następnym razem zwolnij pedał przyspieszenia przed dojazdem do szczytu” (Next time, release accelerator pedal before top). Równocześnie wyświetlana jest ocena punktowa (w postaci gwiazdek) w zakresie od 0 do 5, przy czym gwiazdki mogą być dzielone na pół. Kierowca prawidłowo wykonujący wszystkie czynności jest nagradzany komentarzem” „Jazda wzorowa!” (Exemplary driving!). Gdy kierowca zmienia biegi ręcznie, otrzymuje wskazówki dotyczące wyboru właściwego przełożenia. Komunikaty mają formę profesjonalnych wskazówek, opracowanych z myślą o motywowaniu kierowcy do przestrzegania podstawowych zasad poznanych podczas szkolenia kierowców. Są wyświetlane w nienarzucający się sposób na wyświetlaczu w zestawie wskaźników. Cały zestaw wskazówek obejmuje około dwunastu symboli, piętnastu komunikatów oraz symbole ocen procentowych i punktowych. Menu systemu jest dostępne w tych samych 20 językach (także w języku POLSKIM!), które są zaprogramowane w menu zestawu wskaźników. W menu zestawu wskaźników Colour Plus kierowca może wybrać opcję stałego wyświetlania komunikatów systemu Driver Support w określonym polu wyświetlacza (jako „ulubione”). Scania Driver Support jest standardowo oferowany we wszystkich pojazdach wyposażonych w elektronicznie sterowany układ hamulcowy (EBS), dwuzakresową skrzynię biegów z półbiegami (12- lub 12+2-biegową, sterowaną ręcznie) lub Scania Opticruise i Scania Retarder.

A to znakomita ocena za umiejętności przewidywania sytuacji, na podstawie analizy wartości przyspieszeń i opóźnień oraz czasu pomiędzy przyspieszaniem i hamowaniem.	Jazda w górach - ocena posługiwania się pedałem przyspieszenia i wykorzystania bezwładności pojazdu w terenie o zmiennej topografii.

Uczy pokory i... ekonomii

W celu opracowania odpowiednich parametrów i metod porównawczych zebrano i przeanalizowano olbrzymią ilość danych eksploatacyjnych. W długich okresach, w czasie realizacji tych samych zadań transportowych, zarówno przed, jak i po zainstalowaniu systemu Scania Driver Sup- port, mierzono zużycie paliwa u różnych kierowców. Okazało się, że kierowcy korzystający z systemu są w stanie natychmiast zredukować zużycie paliwa nawet o 10%! Ponadto, różnice w zużyciu paliwa u poszczególnych kierowców także uległy radykalnej zmianie, z 15-20% do około 5%, co oznacza większe ujednolicenie stylów jazdy. Inny test, przeprowadzony bez wiedzy kierowców, potwierdził korelację między rzeczywistym zużyciem paliwa, a systemem oceny punktowej. Utrwalanie umiejętności Szkolenie kierowców zwykle

przyczynia się do poprawy ekonomiki paliwowej o 10% lub więcej. Dodatkową korzyścią jest redukcja emisji dwutlenku węgla. Oszczędność paliwa, konieczność zwiększenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym i redukcja kosztów to jedne z głównych czynników, które zadecydowały o przyjęciu dyrektywy (2003/59/WE) dotyczącej obowiązkowych szkoleń uzupełniających zawodowych kierowców samochodów ciężarowych i autobusów. Ukończenie szkolenia poświadcza specjalny certyfikat, niezbędny do dalszego wykonywania zawodu kierowcy. Dyrektywa przewiduje 35 godzin szkolenia w okresie pięciu lat. Szkolenie może być przeprowadzane jednorazowo lub w wymiarze jednego dnia co roku. Minimalny zakres szkolenia określa szczegółowo dyrektywa. Z badań przeprowadzonych przez władze Unii Europejskiej wynika, że efekty szkolenia pozostają trwałe zaledwie przez kilka miesięcy. Dlatego zalecane są szkolenia coroczne, zapewniające większą skuteczność utrwalania umiejętności przez kierowcę. Doświadczenia zdobyte podczas analizowania i przygotowywania projektu Scania Driver Support pokazują, że jego stosowanie stanowi naturalną formę kontynuacji szkolenia kierowcy zawodowego. Zamiast stopniowo zanikać, umiejętności nabyte podczas kursu utrwalają się.

Kierowca, człek ważny

Szkolenie Kierowców Scania oferowane przez producenta firmom, które kupują jego ciężarówki, jest zgodne z wymaganiami dyrektywy UE. Program szkoleń został wdrożony w wielu krajach i opracowany w 27 językach. Poszczególne moduły szkoleniowe obejmują zagadnienia, takie jak technika jazdy, oddziaływanie na środowisko, pierwsza pomoc i postępowanie w nagłych przypadkach, aspekty prawne i techniki zabezpieczania ładunku. Szkolenie z zakresu ekonomicznej jazdy jest realizowane w ramach modułu poświęconego technice jazdy. Jest również dostępne jako odrębny kurs szkoleniowy. W programie tej części szkolenia znajduje się szczegółowy instruktaż dotyczący systemu Scania Driver Support. Przeciętna struktura kosztów europejskiego przewoźnika długodystansowego przedstawia się następująco: wynagrodzenia 33%, paliwo 27%, pojazd 14%, obsługa techniczna i naprawy 9%, administracja 7%, opony 3%, inne koszty 7%. Umiejętności kierowcy mają decydujący wpływ na co najmniej 40% tych kosztów. Biorąc pod uwagę trudności w rekrutacji i zatrzymaniu wykwalifikowanych kierowców, ich systematyczne szkolenie stanowi atrakcyjną inwestycję dla wielu firm transportowych.

(rum) Fot. Scania