Jedna godzina w symulatorze = dwie na torze

Niemal po dwóch latach od wejścia w życie poprzedniego, minister infrastruktury wydał nowe rozporządzenie (z 1 kwietnia 2010 r.) w sprawie szkolenia kierowców wykonujących przewóz drogowy, które już obowiązuje. Poprzednie rozporządzenie utraciło moc prawną z dniem wejścia w życie niedawno znowelizowanej ustawy o transporcie drogowym, która m.in. wprowadziła 140-godzinną, przyspieszoną kwalifikację wstępną dla kierowców w odpowiednim wieku. To nie jest jedyna zmiana. Nowe rozporządzenie sankcjonuje wykorzystanie w szkoleniu praktycznym wysokiej klasy symulatorów jazdy w warunkach specjalnych. Co ważne, godzina „wirtualnej” jazdy w symulatorze jest równoważna dwóm godzinom spędzonym na autodromie.

Osoby, które chcą podjąć pracę jako kierowcy w transporcie drogowym muszą oprócz zdobycia prawa jazdy odpowiedniej kategorii przejść długie i niełatwe szkolenie początkowe, tzw. kwalifikację wstępną. Na tym nie kończy się ich edukacja, albowiem w okresach 5-letnich muszą zaliczać szkolenia okresowe (nowe prawa jazdy mają ważność 5 lat). Ten wymóg dotyczy nie tylko świeżo upieczonych adeptów trudnej sztuki kierowania ciężkimi pojazdami, ale wszystkich zawodowych kierowców.
Pierwsza grupa kierowców, w której są osoby z prawem jazdy kat. D uzyskanym przed 31 grudnia 1980 roku – odbyła inauguracyjne szkolenie okresowe przed 10 września 2009 r. Następni, czyli kierowcy, którzy uzyskali prawo jazdy kat. C do 31 grudnia 1980 r. oraz kat. D w terminie od 1 stycznia 1981 r. do 31 grudnia 2000 r. będą zobowiązani odbyć pierwsze szkolenie okresowe do 10 września 2010 r. Za nimi pójdą kolejni kierowcy, z krótszym stażem za kółkiem (szczegóły w ramce).

Kto dłużej, kto krócej...
Szkolenie w ramach kwalifikacji wstępnej, prowadzone w normalnym trybie, trwa 280 godzin, a przyspieszone o połowę krócej. Zgodnie z nowymi zapisami w ustawie o transporcie drogowym, do skorzystania z przyspieszonej „ścieżki” kwalifikacyjnej uprawnieni są kierowcy z prawem jazdy kategorii C lub C+E w wieku minimum 21 lat lub z prawem jazdy D lub D+E, którzy ukończyli 23 lata.
Szkolenie wstępne prowadzone jest w formie kursu kwalifikacyjnego podzielonego na dwie części. Pierwsza, podstawowa, wspólna dla wszystkich kategorii prawa jazdy, składa się w normalnym trybie ze 195 godzin, a w przyspieszonym z 97 godz. zajęć teoretycznych. Specjalistyczna część kursu, prowadzona osobno dla kierowców autobusów i ciężarówek, ma w ramach „zwykłej” kwalifikacji wstępnej wymiar 65 godz. zajęć teoretycznych,
16 godz. jazdy w ruchu drogowym oraz
4 godz. jazdy w warunkach specjalnych.
W ramach kwalifikacji wstępnej przyspieszonej część specjalistyczna kursu składa się z 33 godz. teorii, 8 godz. jazdy w ruchu drogowym i 2 godz. w warunkach specjalnych. Część specjalistyczną można odbyć wyłącznie po zakończeniu podstawowej.
Kierowca, który uzyskał kwalifikację wstępną w zakresie bloku programowego na przewóz rzeczy i zamierza przesiąść się do autobusu, obowiązany jest odbyć kwalifikację wstępną uzupełniającą na przewóz osób. I odwrotnie... Szkolenie w ramach kwalifikacji uzupełniającej trwa w normalnym trybie 70 godzin i obejmuje 65 godz. zajęć teoretycznych i 5 godz. praktycznych w ruchu drogowym. Przewidziano też o połowę krótszy tryb przyspieszony, w którym część teoretyczna trwa 33 godz., a praktyczna 2,5 godz.
Rozporządzenie zakłada także, że w okresie pięciu lat każdy kierowca musi zaliczyć kurs okresowy w wymiarze 35 godz. zajęć teoretycznych, z których 21 godz. przeznaczone jest na przerobienie modułów obowiązkowych, a 14 godz. do wyboru dla odpowiednich kategorii prawa jazdy i rodzaju wykonywanej pracy. Nie ma przymusu jednorazowego zaliczenia całego kursu – można go sobie podzielić na pięć cykli trwających minimum 7 godzin każdy. Wśród zagadnień zaplanowano przypomnienie podstawowych wiadomości ze szkolenia w ramach kwalifikacji wstępnej oraz wiele innych tematów, w tym przewozy różnego typu ładunków, np. materiałów niebezpiecznych, żywych zwierząt itp.

60 minut lekcji
Nowe rozporządzenie nie zmieniło powszechnie krytykowanego zapisu, że jedna godzina lekcyjna na kursie kwalifikacyjnym i w czasie szkolenia okresowego dla kierowców trwa nie tak jak w szkole 45, a rzeczywiste 60 minut. Ten drobny szczegół wydłuża czas szkolenia o 25%, a co za tym idzie jego koszt. Zadbano jednak o sprawność psychiczną kursantów wprowadzając ograniczenie łącznego czasu trwania zajęć teoretycznych do 7 godzin w ciągu jednego dnia. Ba, w rozporządzeniu znalazło się zastrzeżenie, że przerwy pomiędzy lekcjami nie mogą być dłuższe niż 15 minut, a łącznie nie mogą przekroczyć 90 minut dziennie.
Zajęcia teoretyczne na kursie kwalifikacyjnym i w ramach szkolenia okresowego można prowadzić – według rozporządzenia – w formie wykładu, seminarium, pokazu itp. albo ćwiczenia przy użyciu komputera i specjalistycznego oprogramowania. Zastrzeżono, że ćwiczenia te muszą być prowadzone w sali ośrodka szkolenia pod nadzorem trenera-wykładowcy. Oprogramowanie powinno zapewnić możliwość przeprowadzenia testu sprawdzającego wiedzę kierowców po każdym module szkolenia okresowego i jednocześnie zabezpieczyć przed ingerencją w jego wynik.
– To dla nas ważny zapis. Wynika z niego bowiem obowiązek prowadzenia ćwiczeń z tak zwanego e-learningu w siedzibach ośrodków szkoleniowych, a nie na przykład u kursanta w domu bez jakiejkolwiek kontroli. Takie postawienie sprawy powinno przyczynić się do likwidacji „szkoleń internetowych”, z których wiele jest fikcją – ocenia Zbigniew Lizoń, prezes Fundacji Akademia Transportu z Bydgoszczy, renomowanej jednostki zajmującej się organizacją szkoleń dla kierowców i przewoźników.
Z kolei dla przebiegu szkoleń praktycznych w ramach kwalifikacji wstępnej ważny jest „przelicznik” zawarty w par. 7 ust. 4, zgodnie z którym jedną godzinę jazdy w wysokiej klasy symulatorze uznaje się za równoważną dwóm spędzonym na torze ćwiczeń.

Co na zajęciach
Załącznik nr 1 do rozporządzenia wskazuje zakres tematyczny i czas trwania bloków programowych w ramach kwalifikacji wstępnej „zwykłej” i przyspieszonej.
W części podstawowej kursu zostaną przekazane informacje dotyczące m.in. racjonalnej jazdy samochodem (55 lub 30 godz. w zależności od rodzaju szkolenia), w tym działania układu przeniesienia napędu (charakterystyki mocy i momentu obrotowego, optymalny zakres prędkości obrotowej silnika) oraz urządzeń służących bezpieczeństwu (np. mieszane stosowanie układu hamulcowego i zwalniacza, najlepsza relacja między prędkością a przełożeniem skrzyni biegów). 30 lub 15 godz. przewidziano na omówienie przepisów prawnych dotyczących m.in. czasu pracy kierowcy w transporcie drogowym czy kar za błędy i nadużycia w korzystaniu z tachografów. Kolejne 30 lub 15 godz. potrwają zajęcia mające na celu uświadomienie zagrożeń na drodze (np. statystyka wypadków drogowych, udział w nich ciężkich pojazdów, straty materialne i finansowe). Pojawią się też zagadnienia dotyczące oceny sytuacji awaryjnych oraz pożądanych zachowań w sytuacjach krytycznych (np. udzielanie pierwszej pomocy, ewakuacja osób z samochodu ciężarowego/autobusu, reakcja na akty agresji – 20 lub 10 godz.). Prowadzący zajęcia przez 10 lub 5 godz. będą uświadamiać kierowcom znaczenie predyspozycji fizycznych i psychicznych w tym zawodzie (np. przyczyny i skutki zmęczenia i stresu, wpływ alkoholu, narkotyków na zachowanie). Nie pominięto też zagadnień związanych z kontaktami służbowymi, zwłaszcza takimi, które kształtują u innych wizerunek reprezentowanej przez kierowcę firmy transportowej (15 lub 5 godz.).
W części specjalistycznej szkolenia wstępnego kierowcy ciężarówek i autobusów zostaną rozdzieleni. Ci pierwsi uczyć się będą przez 30 godz. w ramach kwalifikacji w normalnym trybie lub 18 godz. w przyspieszonym zasad prawidłowego załadowywania pojazdów i zabezpieczania towarów (m.in. siły działające na pojazd podczas jazdy, stabilność pojazdu i środek ciężkości, rozłożenie ładunku, rodzaje opakowań i palet, techniki mocowania itp.). Przez 20 lub 10 godz. prowadzący będą nauczać, jak jeździć bezpiecznie i oszczędnie, z optymalnym zużyciem paliwa (w tym jazda w szerokim zakresie momentu obrotowego i śledzenie wskaźnika zużycia paliwa, technika jazdy z ładunkiem, także na terenie górzystym itp.). Na omówienie przepisów prawnych regulujących transport towarów przewidziano następne 20 lub 10 godz., a wśród szczegółowych tematów pojawią się np. warunki uzyskania licencji, umowy i konwencje międzynarodowe, odpowiedzialność za dostawę ładunku, dokumenty w transporcie rzeczy.
Część specjalistyczną szkolenia dla kierowców autobusów dopasowano do specyfiki tego zawodu, chociaż część zagadnień (np. optymalizacja zużycia paliwa) się powtarza z kursem dla kierowców ciężarówek. W bloku poświęconym bezpieczeństwu i komfortowi pasażerów (20 lub 13 godz.) wśród tematów przewidziano m.in. zachowanie w ruchu drogowym i łagodne zakończenie hamowania, a osobny blok (15 lub 7 godz.) zaplanowano na omówienie zasad równomiernego obciążania autobusu. Zaplanowano też 20- lub 6-godzinny blok prawny.

Testy kwalifikacyjne
Zgodnie z rozporządzeniem test sprawdzający wiedzę kierowców po odbyciu kursu na kwalifikację wstępną „zwykłą” i przyspieszoną będzie się składał z 30 pytań (20 z zakresu tematycznego kursu podstawowego i 10 z rozszerzonego). Przy każdym z nich umieszczone będą cztery odpowiedzi, w tym tylko jedna prawidłowa. Żeby uzyskać pozytywny wynik testu, trzeba będzie poprawnie odpowiedzieć co najmniej na 16 pytań z części podstawowej i 5 ze specjalistycznej. Na egzamin, który należy przeprowadzić w grupie liczącej nie więcej niż 20 osób, przewidziano 45 minut.
Te reguły nie są do końca jasne dla przedstawicieli ośrodków szkoleniowych. Zdaniem wielu z nich, liczba pytań powinna być przynajmniej o 10 dłuższa, co ogranicza przypadkowość i daje kursantom większą możliwość wykazania się wiedzą. Podobnie czas przewidziany na napisanie testu wydaje się zbyt krótki (np. na egzaminach zdawanych przez przewoźników przewidziano 2 minuty na każdą odpowiedź).

Cezary Bednarski